Trẻ em trầm cảm ngày càng nhiều?

Con bạn hay cáu gắt, mệt mỏi, khó ngủ, thu mình trong phòng, không còn hứng thú với những điều từng yêu thích? Đừng vội nghĩ “chắc con đang dậy thì”. Đó có thể là dấu hiệu sớm của rối loạn trầm cảm ở trẻ em và thanh thiếu niên.

1. Thực trạng hiện nay tại Việt Nam

Thống kê mới từ Bộ Y tế cho thấy, gần 15% dân số Việt Nam đang gặp các vấn đề về sức khỏe tâm thần, trong đó có rất nhiều trường hợp là trẻ em và vị thành niên, độ tuổi chưa thực sự biết cách gọi tên cảm xúc của mình, càng khiến tình trạng trở nên âm thầm và nguy hiểm hơn.

Đối tượng trẻ vị thành niên có dấu hiệu trầm cảm ngày càng tăng

Theo báo cáo của Bệnh viện Tâm thần Trung ương, tỷ lệ mắc 10 chứng rối loạn tâm thần phổ biến trong năm 2014 là 14,2%, trong đó riêng rối loạn trầm cảm chiếm 2,45%. Tỷ lệ tự sát trong năm 2015 là 5,87 trên 100.000 dân. Bệnh viện Nhi Đồng TP Hồ Chí Minh cũng ghi nhận có tới 8-20% trẻ em và vị thành niên Việt Nam đang gặp các vấn đề sức khoẻ tâm thần nói chung.

2. Vì sao trẻ em thời nay dễ rơi vào trầm cảm hơn trước?

Áp lực học tập, kỳ vọng thành tích và sự so sánh liên tục đã tạo nên một môi trường đầy căng thẳng đối với nhiều học sinh. Khi trẻ không đạt được kỳ vọng, cảm giác thất bại và mất giá trị bản thân rất dễ xuất hiện.

Nguyên nhân chủ yếu là do áp lực học hành, sự kỳ vọng quá cao từ cha mẹ

Bên cạnh đó, môi trường mạng xã hội, tưởng như giúp kết nối nhưng lại vô tình khiến trẻ cô đơn hơn. Việc tiếp xúc quá nhiều với thế giới ảo khiến trẻ dễ rơi vào vòng xoáy so sánh, tự ti hoặc thậm chí là bị bắt nạt qua mạng. Trong khi đó, sự kết nối thực tế trong gia đình lại dần bị rút ngắn, khi cha mẹ thường chỉ hỏi han con bằng những câu đơn giản: “Hôm nay học có tốt không?” hay “Con ăn chưa?” mà thiếu đi sự quan tâm cảm xúc thật sự. Một đứa trẻ ít được trò chuyện, ít được lắng nghe và không học được cách bộc lộ cảm xúc rất dễ lạc lối khi gặp áp lực hoặc biến cố.

3. 5 dấu hiệu sớm cảnh báo trầm cảm ở trẻ nhỏ – tuổi teen

– Thay đổi cảm xúc: buồn bã, cáu gắt, dễ nổi nóng không rõ lý do.

– Mất hứng thú: không còn thích những hoạt động từng yêu thích.

– Thay đổi giấc ngủ – ăn uống: mất ngủ hoặc ngủ nhiều bất thường, chán ăn hoặc ăn quá mức.

– Thu mình: ít giao tiếp với bạn bè, gia đình.

– Tự ti hay đổ lỗi cho bản thân và nói tiêu cực: “Con vô dụng”, “Không ai cần con”, “Ước gì con biến mất”…

Nếu những biểu hiện này kéo dài trên 2 tuần, cha mẹ cần đặc biệt lưu tâm và không nên xem là “giai đoạn bình thường”.

4. Cha mẹ cần làm gì để con không rơi vào trầm cảm?

Điều đầu tiên và quan trọng nhất là hãy lắng nghe con một cách không phán xét. Trẻ chỉ cởi mở khi chúng cảm thấy an toàn. Thay vì trách mắng khi con cau có, hãy thử hỏi: “Có chuyện gì khiến con không vui hôm nay?” Câu hỏi nhỏ ấy có thể mở ra cả một thế giới cảm xúc mà con đang giấu kín.

Tiếp theo, hãy tạo cơ hội để kết nối cảm xúc với con mỗi ngày. Dành thời gian ăn cùng con, đi dạo hoặc đơn giản là ngồi cạnh con trước khi đi ngủ. Những khoảnh khắc tưởng chừng đơn giản ấy lại giúp trẻ cảm nhận được sự hiện diện và yêu thương từ cha mẹ.

Điều đầu tiên và quan trọng nhất là hãy lắng nghe con một cách không phán xét. Trẻ chỉ cởi mở khi chúng cảm thấy an toàn.

Bên cạnh đó, việc giới hạn thời gian sử dụng mạng xã hội và khuyến khích vận động thể chất cũng góp phần cải thiện tâm trạng và sức khỏe tinh thần. Vận động giúp cơ thể giải phóng hormone hạnh phúc như endorphin, có tác dụng tích cực lên tâm trạng và hành vi.

Cuối cùng, nếu cha mẹ nhận thấy những biểu hiện trầm cảm kéo dài trên hai tuần hoặc có xu hướng nghiêm trọng, hãy chủ động tìm đến chuyên gia tâm lý. Sự can thiệp đúng lúc có thể giúp trẻ thoát khỏi những tổn thương nặng nề trong tương lai.

5. Kết luận

Cha mẹ thường chăm chút cho từng bữa ăn, từng giấc ngủ của con nhưng lại ít khi hỏi: “Hôm nay con cảm thấy thế nào?”. Một đứa trẻ được yêu thương, được hiểu, được tôn trọng cảm xúc sẽ có khả năng tự hồi phục và vượt qua khó khăn mạnh mẽ hơn rất nhiều.

Hãy nhớ rằng, sức khỏe tinh thần cũng cần được chăm sóc như thể chất. Và trong hành trình ấy, cha mẹ chính là người đồng hành quan trọng nhất với con.

Tài liệu tham khảo